Myślimy nieszablonowo

Wyrokiem z 18 czerwca 2026 r., sygn. akt I FSK 1208/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2023 r. (sygn. akt III SA/Wa 1261/22). Tym samym ostatecznie utrzymano w mocy orzeczenie uchylające decyzję organu podatkowego w przedmiocie podatku od towarów i usług oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego za luty 2019 r. To drugi wyrok wydany przez NSA tego samego dnia w sprawie prowadzonej przez Kancelarię.

NSA potwierdził, że organy podatkowe nie wykazały, iż Spółka nie dochowała należytej staranności przy nabyciu towarów i usług. Sąd przypomniał, że jeśli podatnik nabył towar lub usługę, ale faktycznym dostawcą nie był podmiot wskazany na fakturze, nie traci automatycznie prawa do odliczenia VAT. O zachowaniu tego prawa decyduje to, czy podatnik wiedział lub przy dochowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że nabywa towar od innego podmiotu niż wystawca faktury. Ciężar wykazania tej okoliczności spoczywa na organie.

W uzasadnieniu Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym na wyrok w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 Mahagében i Dávid oraz postanowienie w sprawie C-33/13 Jagiełło. Zgodnie z tymi orzeczeniami organ podatkowy nie może odmówić prawa do odliczenia, jeśli na podstawie obiektywnych przesłanek nie udowodni, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o przestępstwie popełnionym przez wystawcę faktury albo inny podmiot na wcześniejszym etapie obrotu. Nie może przy tym wymagać od podatnika czynności sprawdzających, które nie należą do jego obowiązków.

NSA wskazał też konkretne uchybienia organów w postępowaniu dowodowym. Zarzut braku staranności organ oparł w istocie wyłącznie na tym, że Spółka utrzymywała kontakty z osobami, które według KRS nie były członkami zarządu kontrahentów. Sąd uznał, że takie ustalenia są „zbyt skromne”, by przypisać podatnikowi brak należytej staranności. Podkreślił, że działanie w imieniu spółki nie ogranicza się do członków zarządu i prokurentów, bo może wynikać także z innych stosunków prawnych. Sama weryfikacja w KRS nie przesądza więc o umocowaniu osoby, z którą zawierano transakcje. Organ nie przeprowadził też szerszych ustaleń dotyczących okoliczności zawierania transakcji ani tego, jakie działania byłyby w tych warunkach możliwe i adekwatne, by uchronić się przed udziałem w nierzetelnym obrocie. Już WSA zwrócił uwagę, że organ w ogóle nie odniósł się do zeznań pracowników Spółki, którzy kojarzyli kontrahentów jako dostawców towarów i usług.

W związku z oddaleniem skargi kasacyjnej organu wyrok WSA uchylający decyzję stał się prawomocny. Organ podatkowy, ponownie rozpoznając sprawę, będzie musiał uzupełnić materiał dowodowy lub ponownie go ocenić. Tylko w ten sposób może wykazać, że przy dochowaniu należytej staranności Spółka powinna była wiedzieć, iż wystawcy faktur nie są rzeczywistymi dostawcami. Bez takiego dowodu nie może pozbawić jej prawa do odliczenia VAT.

Wyrokiem z 18 czerwca 2026 r., o sygn. akt I FSK 779/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 października 2023 r. (sygn. akt III SA/Wa 345/23). Tym samym ostatecznie utrzymano w mocy orzeczenie uchylające decyzję organu podatkowego w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług oraz nałożenia na Spółkę dodatkowego zobowiązania podatkowego (tzw. sankcji 100%) za okresy od listopada 2018 r. do stycznia 2019 r.

NSA podzielił stanowisko zaprezentowane przez Kancelarię, uznając, że organy podatkowe nie udowodniły braku tzw. dobrej wiary po stronie podatnika. Sąd potwierdził, że do pozbawienia prawa do odliczenia VAT nie wystarczy samo stwierdzenie, iż faktury pochodziły od podmiotów nieprowadzących rzeczywistej działalności, jeśli organ nie wykaże jednocześnie, że podatnik wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności mógł wiedzieć, że uczestniczy w oszustwie podatkowym.

Uzasadniając wyrok Sąd szeroko powołał się na ugruntowane orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. wyroki w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 Mahageben i David, a także C-409/04 Teleos). NSA wskazał, że organy podatkowe nie mogą w sposób generalny wymagać od podatnika kompleksowego weryfikowania, czy jego kontrahent wywiązuje się z obowiązków fiskalnych. Jeśli przezorny przedsiębiorca podjął działania, jakich można od niego racjonalnie oczekiwać, zachowuje prawo do odliczenia VAT, a ciężar udowodnienia braku staranności spoczywa w pełni na organie. Dodatkowo Sąd odniósł się do kwestii nakładania 100-procentowej sankcji w VAT, powołując się na wyrok TSUE w sprawie C-935/19 (Grupa Warzywna) i przypominając o konieczności przestrzegania zasady proporcjonalności.

NSA wyraźnie wskazał organom podatkowym kardynalne błędy w prowadzonym postępowaniu dowodowym. Sąd wypunktował, że administracja skarbowa oparła swoje rozstrzygnięcie na ogólnych dowodach, nie wykazując, jakie konkretnie okoliczności powinny wzbudzić u Skarżącej podejrzenia co do rzetelności kontrahentów. Organom wskazano, że zarzucany Spółce brak weryfikacji w KRS osób reprezentujących kontrahentów czy ewentualne uchybienia w zakresie weryfikacji pozwoleń na pracę cudzoziemców, mogą świadczyć o naruszeniu innych przepisów, ale nie są dowodem na świadomy udział w oszustwie podatkowym.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu. Dzięki temu wyrok WSA, uchylający w całości bezpodstawną i dotkliwą finansowo decyzję podatkową, stał się prawomocny, a organy zostały zobowiązane do ponownego, rzetelnego zbadania sprawy z uwzględnieniem wytycznych Sądu.

Wyrokiem z 27 maja 2026 r., o sygn. akt I FSK 1609/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 marca 2023 r. (sygn. akt III SA/Wa 2223/22) w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia z tytułu ustanowienia i pełnienia funkcji tymczasowego pełnomocnika szczególnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko zaprezentowane przez Kancelarię, uznając, że organy podatkowe nie mają prawa do miarkowania „w dół’’ – czyli obniżania poniżej stawek minimalnych wynagrodzenia należnego tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu. Sąd potwierdził, że w obecnie obowiązujących przepisach brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do tego typu praktyk ze strony administracji skarbowej.

W dalszej części uzasadnienia Sąd odniósł się do literalnego brzmienia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. NSA stanowczo podkreślił, powołując się na ugruntowaną linię orzeczniczą (por. wyroki NSA z 23 stycznia 2026 r., sygn. akt I FSK 1337/25, z 4 września 2025 r., sygn. akt I FSK 1362/22, z 24 maja 2024 r., sygn. akt I FSK 1690/23), że ustawową podstawą determinowania wysokości wynagrodzenia jest Ordynacja podatkowa, która wprost odsyła wyłącznie do przepisów wskazanego rozporządzenia. Tym samym, stosowanie przez organ podatkowy dodatkowo przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w celu sztucznego wykreowania podstawy do obniżenia wynagrodzenia jest niedopuszczalne. Sąd zauważył również, że wcześniejsze, odmienne orzecznictwo utraciło na aktualności w związku ze zmianą stanu prawnego.

Co istotne, NSA (podobnie jak orzekający w pierwszej instancji WSA) wyraźnie wskazał organom, że organ podatkowy, ani nawet sąd administracyjny, nie mogą podejmować roli prawotwórczej, kreując nieistniejącą w przepisach podstawę obniżenia wynagrodzenia. Co więcej, zauważono, że w aktach sprawy nie było żadnych przesłanek pozwalających na stwierdzenie, że nakład pracy czy jej jakość były rażąco niskie, co sprawia, że działania organu odwoławczego były tym bardziej bezpodstawne.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w całości skargę kasacyjną organu i zasądził na rzecz Klienta Kancelarii zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2025 r., o sygn. III FSK 1369/24, Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie oraz strony skarżącej, oddalił obie skargi kasacyjne oraz odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sprawa dotyczyła orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu spółki wraz ze spółką za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za wskazane okresy. Spór koncentrował się w szczególności wokół spełnienia przesłanek odpowiedzialności osoby trzeciej, w tym znaczenia doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego jako warunku wszczęcia postępowania w tym przedmiocie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów skargi kasacyjnej organu podatkowego, wskazując, że:

• w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej organ oraz sąd są zobowiązani do zbadania, czy została spełniona przesłanka doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, o której mowa w art. 108 § 2 pkt 2 lit. a Ordynacji podatkowej,
• ocena tej przesłanki jest elementem ustalenia, czy decyzja określająca zobowiązanie podatkowe została skutecznie doręczona,
• brak doręczenia decyzji wymiarowej wyłącza możliwość orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej,
• organ podatkowy jest zobowiązany do dokonania ustaleń w tym zakresie na podstawie akt sprawy.

Jednocześnie NSA odniósł się do kwestii doręczeń elektronicznych, wskazując, że adres e-mail wskazany w pełnomocnictwie może stanowić adres elektroniczny w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, a brak możliwości technicznego potwierdzenia doręczenia nie wyłącza skuteczności takiego sposobu komunikacji, jeżeli został on wskazany przez pełnomocnika.

Sąd uznał również, że część zarzutów skargi kasacyjnej dotyczyła okoliczności związanych z postępowaniem wymiarowym prowadzonym wobec spółki, w którym strona skarżąca nie była stroną, a tym samym nie mogły one skutecznie wpływać na ocenę jej odpowiedzialności.

Wyrok ma charakter prawomocny i kończy spór, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.