Kto ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki kapitałowej?

Co do zasady za zobowiązania podatkowe spółki kapitałowej odpowiada sama spółka jako podatnik. W określonych sytuacjach odpowiedzialność może jednak zostać przeniesiona również na inne podmioty, przede wszystkim na członków zarządu, a wyjątkowo także na pełnomocnika albo wspólników spółki kapitałowej w organizacji, jeżeli nie ma zarządu. Odmiennie trzeba oceniać sytuację płatnika oraz osoby wyznaczonej do wykonywania obowiązków płatniczych, ponieważ ich odpowiedzialność opiera się na innych przepisach i ma inny charakter.

Spółka kapitałowa jako podstawowy podatnik

Punktem wyjścia jest zasada, że spółka kapitałowa sama odpowiada za własne podatki całym swoim majątkiem. Dotyczy to zarówno spółki z o.o., jak i spółki akcyjnej. Konstrukcja spółek kapitałowych opiera się na odrębności majątkowej spółki od osób uczestniczących w jej strukturze, dlatego w pierwszej kolejności to właśnie spółka jako podatnik odpowiada za wynikające ze zobowiązań podatkowych należności.

Czy członkowie zarządu odpowiadają za zobowiązania podatkowe spółki?

Tak, ale nie automatycznie. Za zaległości podatkowe spółki kapitałowej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się w całości albo w części bezskuteczna i jednocześnie członek zarządu nie wykaże przesłanek uwalniających go od odpowiedzialności, takich jak terminowe zgłoszenie wniosku o upadłość, otwarcie restrukturyzacji albo wskazanie mienia spółki pozwalającego na zaspokojenie zaległości w znacznej części. Odpowiedzialność ta wynika z art. 116 Ordynacji podatkowej i ma charakter odpowiedzialności osoby trzeciej.

W praktyce bardzo ważne jest, że dla tej odpowiedzialności nie ma decydującego znaczenia wewnętrzny podział obowiązków w zarządzie. Sam fakt, że dany członek zarządu nie zajmował się księgowością albo podatkami, nie wyłącza jeszcze jego odpowiedzialności. Liczy się pełnienie funkcji oraz spełnienie ustawowych przesłanek z art. 116 O.p.

Czy wspólnik odpowiada za długi podatkowe spółki kapitałowej?

Co do zasady nie. W przypadku spółek kapitałowych wspólnicy i akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółki, w tym za jej zobowiązania podatkowe. To jedna z podstawowych cech odróżniających spółki kapitałowe od wielu spółek osobowych.

Wyjątek dotyczy jednak spółki kapitałowej w organizacji. Jeżeli spółka z o.o. w organizacji albo spółka akcyjna w organizacji nie posiada zarządu, za zaległości podatkowe może odpowiadać jej pełnomocnik, a jeżeli pełnomocnik nie został powołany – wspólnicy. Ich odpowiedzialność ma wówczas miejsce na zasadach przewidzianych dla członków zarządu. To rozwiązanie wyjątkowe, ale bardzo istotne w praktyce zakładania i uruchamiania spółek.

Czy pełnomocnik spółki może odpowiadać za podatki?

Tak, ale wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach. W spółce kapitałowej w organizacji odpowiedzialność pełnomocnika wchodzi w grę wtedy, gdy spółka nie ma zarządu. Wówczas to pełnomocnik może znaleźć się w kręgu osób trzecich odpowiadających za zaległości podatkowe spółki. Nie jest to więc pełnomocnik w zwykłym znaczeniu procesowym, lecz szczególna kategoria podmiotu wskazana wprost przez przepisy.

Czy księgowy odpowiada za zaległości podatkowe spółki?

Co do zasady księgowy nie ponosi odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki na takich zasadach jak członek zarządu. Nie znajduje się on bowiem w zamkniętym katalogu podmiotów wskazanych w art. 116 O.p. ani w innych przepisach o odpowiedzialności osób trzecich dotyczących spółek kapitałowych.

Trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność podatkową od odpowiedzialności płatnika i odpowiedzialności karnoskarbowej. Jeżeli spółka jako płatnik wyznaczyła konkretną osobę do obliczania, pobierania i wpłacania podatku, osoba ta może ponosić odpowiedzialność karną skarbową za niewykonanie tych obowiązków. Dotyczy to często właśnie księgowego albo innej osoby wyznaczonej na podstawie art. 31 O.p. Nie oznacza to jednak automatycznie, że taka osoba staje się „osobą trzecią” odpowiadającą za zaległości podatkowe spółki w rozumieniu art. 107 i nast. O.p.

Kto jeszcze może odpowiadać wobec fiskusa?

Zakres odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki trzeba analizować szerzej niż tylko przez pryzmat członków zarządu. W zależności od rodzaju podmiotu i etapu jego istnienia odpowiedzialność mogą ponosić także:

• pełnomocnik spółki kapitałowej w organizacji,
• wspólnicy spółki kapitałowej w organizacji, jeśli nie ma zarządu i nie powołano pełnomocnika,
• osoby pełniące funkcję członka zarządu w momencie likwidacji – w zakresie wskazanym w art. 116 § 2a O.p.

Jednocześnie przepisy nie pozwalają dowolnie rozszerzać kręgu odpowiedzialnych. Komentatorzy wyraźnie podkreślają, że jest to katalog zamknięty. Nie można więc automatycznie objąć odpowiedzialnością każdej osoby faktycznie wpływającej na funkcjonowanie spółki, jeżeli nie spełnia ona formalnych przesłanek przewidzianych w ustawie.

Czy likwidator odpowiada tak samo jak członek zarządu?

Nie wprost. Z komentarzy do art. 116 O.p. wynika, że likwidatorzy nie należą automatycznie do kręgu podmiotów objętych tą regulacją tylko dlatego, że w prawie handlowym stosuje się do nich niektóre przepisy o zarządzie. Inaczej trzeba natomiast oceniać sytuację osób pełniących obowiązki członka zarządu w momencie likwidacji spółki, gdy chodzi o zobowiązania wskazane w art. 116 § 2a O.p.

Odpowiedzialność podatkowa a spółki osobowe

Dla pełnego obrazu warto zaznaczyć, że sytuacja wygląda inaczej w spółkach osobowych. Wspólnik spółki cywilnej, jawnej czy partnerskiej oraz komplementariusz niektórych spółek odpowiada za zaległości podatkowe spółki całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami. To ważne porównanie, bo dobrze pokazuje, dlaczego w spółkach kapitałowych kluczowe znaczenie ma właśnie odpowiedzialność zarządu, a nie wspólników.

Co z tego wynika w praktyce dla spółki kapitałowej?

W praktyce odpowiedź na pytanie, kto odpowiada za zobowiązania podatkowe spółki kapitałowej, brzmi następująco: w pierwszej kolejności sama spółka, a w sytuacjach przewidzianych ustawowo również członkowie zarządu, wyjątkowo pełnomocnik albo wspólnicy spółki kapitałowej w organizacji. Wspólnik zwykłej działającej spółki z o.o. lub S.A. co do zasady nie odpowiada za jej zaległości podatkowe, a księgowy nie wchodzi do kręgu osób trzecich odpowiadających za zaległości spółki tylko dlatego, że prowadzi jej księgi. Jednocześnie inne osoby mogą ponosić odpowiedzialność karnoskarbową albo odpowiedzialność związaną z obowiązkami płatnika, co nie jest tym samym co odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki jako osoby trzeciej.

FAQ – najczęstsze pytania

Czy wspólnik odpowiada za długi podatkowe spółki?

W zwykłej spółce kapitałowej co do zasady nie. Wyjątek dotyczy spółki kapitałowej w organizacji bez zarządu i bez pełnomocnika.

Czy księgowy odpowiada za zaległości podatkowe spółki?

Nie na zasadach odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości spółki. Może jednak ponosić odpowiedzialność karną skarbową albo odpowiedzialność związaną z obowiązkami płatnika, jeśli został do nich wyznaczony.

Kto poza zarządem może odpowiadać wobec fiskusa?

W spółce kapitałowej wyjątkowo pełnomocnik albo wspólnicy spółki w organizacji, jeśli nie ma zarządu. W innych typach spółek katalog może być szerszy.

Czy członek zarządu odpowiada zawsze?

Nie. Odpowiedzialność z art. 116 O.p. wymaga spełnienia ustawowych przesłanek, w tym bezskuteczności egzekucji wobec spółki, a członek zarządu może wykazywać okoliczności egzoneracyjne.

Jeżeli chcesz szerzej zapoznać się z zasadami odpowiedzialności podatkowej członków zarządu, przeczytaj również tekst Odpowiedzialność podatkowa członków zarządu. Jeżeli natomiast chcesz ocenić, kto w konkretnej sprawie może ponosić odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki kapitałowej i jak ograniczyć ryzyko po stronie zarządu lub innych osób, skontaktuj się z naszą kancelarią.